I Forum Obrony Ludności
Raport podsumowujący I Forum Obrony Ludności
Modlin, 21 marca 2026 r.
1. Wprowadzenie
Bezpieczeństwo ludności cywilnej w XXI wieku ulega dynamicznej redefinicji, wynikającej ze zmieniającego się charakteru zagrożeń oraz rosnącej złożoności środowiska bezpieczeństwa. Współczesne kryzysy, obejmujące zarówno zagrożenia militarne, jak i niemilitarne (w tym klęski żywiołowe, awarie infrastruktury krytycznej, zagrożenia hybrydowe, cybernetyczne oraz informacyjne) wymagają odejścia od tradycyjnego, reaktywnego modelu zarządzania kryzysowego na rzecz podejścia opartego na budowaniu odporności systemowej.
W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera poziom lokalny, który stanowi pierwszą linię reagowania w sytuacjach kryzysowych. To właśnie na poziomie gmin i społeczności lokalnych materializują się skutki zagrożeń oraz weryfikowana jest skuteczność przyjętych rozwiązań instytucjonalnych. Jednocześnie obserwuje się rosnącą potrzebę integracji działań różnych sektorów, tj. administracji publicznej, podmiotów prywatnych, organizacji pozarządowych oraz obywateli w celu zapewnienia spójnego i efektywnego systemu ochrony ludności.
I Forum Obrony Ludności, które odbyło się 21 marca 2026 roku w Twierdzy Modlin, wpisuje się w powyższe uwarunkowania jako inicjatywa o charakterze diagnostyczno-strategicznym. Wydarzenie to stanowiło odpowiedź na rosnącą potrzebę prowadzenia pogłębionej i wielowymiarowej debaty nad stanem przygotowania systemu ochrony ludności w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem poziomu lokalnego.
Na szczególne podkreślenie zasługuje oddolny charakter inicjatywy. Forum zostało zainicjowane przez przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, co wskazuje na rosnącą świadomość społeczną w zakresie bezpieczeństwa oraz potrzebę współuczestnictwa obywateli w procesach jego współtworzenia. Tego typu podejście wpisuje się w nowoczesne koncepcje zarządzania, zakładające współodpowiedzialność różnych aktorów za funkcjonowanie systemów bezpieczeństwa.
Istotnym elementem kontekstu wydarzenia jest również wejście w życie nowych regulacji prawnych w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej, które nakładają na jednostki samorządu terytorialnego szereg obowiązków planistycznych i organizacyjnych. W praktyce jednak proces implementacji tych regulacji napotyka na liczne bariery, w tym ograniczenia finansowe, brak jednolitych wytycznych oraz niedostateczne przygotowanie instytucjonalne części samorządów.
Forum w Modlinie stanowiło zatem nie tylko platformę wymiany wiedzy i doświadczeń, lecz również instrument weryfikacji rzeczywistego poziomu przygotowania gmin powiatu nowodworskiego do reagowania na sytuacje kryzysowe. Przeprowadzona analiza wykazała
istotne zróżnicowanie w zakresie posiadanych zasobów, stopnia zaawansowania planowania oraz zdolności operacyjnych.
Wydarzenie umożliwiło identyfikację kluczowych trendów i wyzwań, takich jak:
- rosnące znaczenie zagrożeń hybrydowych i informacyjnych,
- konieczność włączenia cyberbezpieczeństwa do systemu ochrony ludności,
- potrzeba uwzględnienia osób ze szczególnymi potrzebami w planowaniu kryzysowym,
- rola edukacji i kapitału społecznego w budowaniu odporności lokalnej.
Warto również podkreślić, że forum zgromadziło szerokie grono ekspertów reprezentujących różnorodne dziedziny, od inżynierii bezpieczeństwa, przez nauki społeczne, po praktykę operacyjną i sektor technologiczny. Interdyscyplinarny charakter debaty umożliwił kompleksowe spojrzenie na problematykę ochrony ludności oraz wypracowanie wniosków o wysokiej wartości.
W wymiarze strategicznym I Forum Obrony Ludności należy traktować jako:
- próbę przełamania barier komunikacyjnych między sektorami,
- impuls do budowy bardziej zintegrowanego, inkluzyjnego i odpornego modelu ochrony ludności.
Tym samym wydarzenie to wpisuje się w rosnący trend decentralizacji bezpieczeństwa oraz wzmacniania roli społeczności lokalnych jako kluczowych podmiotów w systemie reagowania kryzysowego.
2. Organizatorzy, patronaty i partnerstwa
2.1. Organizatorzy
Głównymi inicjatorami wydarzenia byli:
Sebastian Kościkiewicz – Prezes Fundacji 7 Światów, społecznik i głowa rodziny. Jeden z trojga pomysłodawców Forum Obrony Ludności (FOL), inicjator audytu oraz autor Raportu Obrony Ludności w powiecie nowodworskim,
Monika Przychodzka – współorganizatorka, aktywnie zaangażowana w rozwój systemów wsparcia osób ze szczególnymi potrzebami,
Adrian Grzegorczyk – współorganizator, promotor oddolnych inicjatyw w zakresie ochrony ludności i edukacji obywatelskiej, posiadający praktyczne doświadczenie samorządowe zdobyte m.in. podczas koordynacji działań pomocowych na rzecz uchodźców.
2.2. Patronaty honorowe
Forum zostało objęte następującymi patronatami:
- Pana Władysława Kosiniaka-Kamysza – Wicepremiera, Ministra Obrony Narodowej,
- Pana Mariusza Frankowskiego – Wojewody Mazowieckiego,
- Pana Sebastiana Sosińskiego – Burmistrza Miasta Nowego Dworu Mazowieckiego,
- Pana kontradm. prof. dr hab. Tomasza Szubrycht – Rektor-Komendant Akademii Marynarki Wojennej.
2.3. Partnerzy i partnerzy medialni
Partnerzy instytucjonalni i biznesowi:
- Liki Mobile Solutions (technologie IT dla sektora publicznego),
- Pegaz Group Sp. z o.o. (szkolenia i bezpieczeństwo),
- Amber Nutrition,
- Fundacja Wspólnota Bezpieczeństwa,
- Fundacja „Między Nami Kobietami”,
- Fundacja „ForEDU”,
- Mazowiecka Wspólnota Samorządowa,
- Akademia Kobiet Skutecznych,
- SCPL Shobi Craft Poland,
- Absens Carnens
- Twister
- Koło Naukowe Krytycznej Myśli Społeczno-Politycznej “Aurea Dicta” Akademii Marynarki Wojennej
Partnerzy medialni:
- Serwis Administracyjno-Samorządowy (SAS),
- Samorzadnosc.pl,
- Magazyn „Czerwona Szpilka”.
3. Uczestnicy i potencjał ekspercki
- Hanna Dzido – doktor nauk inżynieryjno-technicznych, ekspertka w zakresie infrastruktury i bezpieczeństwa,
- Jan Ekiel – CEO Liki Mobile Solutions, specjalista w obszarze technologii i systemów IT dla administracji,
- Karolina Szydywar-Grabowska – politolożka, badaczka dezinformacji i zagrożeń kognitywnych,
- Jakub Friedenberger – instruktor ratownictwa wodnego (WOPR), ekspert w zakresie reagowania kryzysowego,
- Grzegorz Mikołajczuk – były żołnierz wojsk specjalnych, ekspert w zakresie operacyjnego zarządzania kryzysowego,
- Agnieszka Suchocka – doktor pedagogiki, specjalistka w zakresie dostępności i wsparcia osób z niepełnosprawnościami,
- Gracjana Dutkiewicz – doktor nauk o polityce, ekspertka w zakresie partycypacji społecznej i współpracy międzysektorowej,
- Krzysztof Kiepura – praktyk pracy z osobami z niepełnosprawnościami, edukator,
- ppłk rez. Dariusz Paździoch – ekspert survivalu i bezpieczeństwa osobistego,
- Grzegorz Wysocki – samorządowiec, przedstawiciel Mazowieckiej Wspólnoty Samorządowej,
- Jerzy Jacek Widzyk – były minister, ekspert polityki publicznej i infrastruktury,
- Jarosław Płatek – praktyk zarządzania operacyjnego i logistyki.
- Moderację forum prowadziła Dorota Cyma-Końska, reprezentująca sektor organizacji społecznych.
3.1. Frekwencja
Forum zgromadziło 130 osób
4. Kluczowe ustalenia diagnostyczne
- Nierównomierny poziom przygotowania gmin
- Deficyt infrastruktury ochronnej
- Problemy systemowe
- Niska partycypacja części samorządów w wydarzeniu.
5. Wymiar społeczny i inkluzyjny
Forum silnie akcentowało potrzebę budowy systemu:
- dostępnego dla osób ze szczególnymi potrzebami,
- opartego na zasadach uniwersalnego projektowania,
- integrującego różne grupy społeczne jako aktywnych uczestników.
6. Kluczowe obszary debat
- Edukacja i świadomość
- Gotowość obywatelska
- Dezinformacja
- Kapitał społeczny
- Rola biznesu
7. Wnioski strategiczne
7.1. System ochrony ludności znajduje się w fazie transformacji strukturalnej
Analiza wykazała, że obecny system ochrony ludności w Polsce funkcjonuje w stanie przejściowym:
- istnieją ramy prawne oraz rosnące finansowanie,
- jednak poziom implementacji na szczeblu lokalnym jest nierównomierny i często niewystarczający.
Oznacza to, że system ma charakter hybrydowy – częściowo operacyjny, częściowo deklaratywny.
7.2. Luka implementacyjna między planowaniem a zdolnością operacyjną
Jednym z najistotniejszych problemów jest rozdźwięk pomiędzy:
- dokumentami strategicznymi i planistycznymi,
- rzeczywistą zdolnością reagowania w sytuacji kryzysowej.
Zjawisko to przejawia się m.in. w:
- dominacji „wkładów do planów” nad realnymi rozwiązaniami,
- braku infrastruktury pomimo istnienia dokumentacji,
- ograniczonemu testowaniu procedur w praktyce.
W konsekwencji system może być formalnie zgodny z wymaganiami, lecz operacyjnie nieskuteczny.
7.3. Krytyczne znaczenie poziomu lokalnego
Forum jednoznacznie wskazało, że:
- realna skuteczność systemu ochrony ludności zależy od poziomu gminy,
- oczekiwanie wyłącznie na rozwiązania centralne prowadzi do stagnacji.
Poziom lokalny jest pierwszą linią reagowania, a jego niedostateczne przygotowanie stanowi ryzyko systemowe.
7.4. Deficyt infrastruktury jako główne ograniczenie systemowe
Braki infrastrukturalne (schrony, miejsca ukrycia, zaplecze logistyczne):
- ograniczają zdolność ochrony ludności w sytuacjach wysokiego ryzyka,
- zwiększają zależność od improwizowanych rozwiązań.
Problem ten ma charakter:
- finansowy,
- organizacyjny,
- planistyczny.
7.5. Niedostateczna instytucjonalizacja współpracy międzysektorowej
Pomimo obecności wielu interesariuszy:
- współpraca między administracją, biznesem i NGO ma często charakter incydentalny,
- brakuje trwałych mechanizmów koordynacji i współdziałania.
System bezpieczeństwa wymaga przejścia od modelu silosowego - do modelu sieciowego (network governance).
7.6. Niewystarczająca partycypacja społeczna i jej konsekwencje
Niska obecność części samorządów w wydarzeniu oraz ograniczone zaangażowanie społeczne wskazują na:
- niedostateczne zakorzenienie tematyki bezpieczeństwa w świadomości decydentów i mieszkańców,
- brak kultury współodpowiedzialności.
W efekcie system:
- pozostaje nadmiernie sformalizowany,
- nie wykorzystuje potencjału społecznego.
7.7. Kluczowa rola kapitału społecznego i relacji lokalnych
Forum podkreśliło, że:
- relacje społeczne, zaufanie i współpraca są kluczowe w pierwszych godzinach kryzysu,
- społeczności o wyższym poziomie integracji wykazują większą odporność.
Bezpieczeństwo lokalne należy rozumieć nie tylko jako:
- system instytucjonalny, ale również jako:
- system relacyjny.
7.8. Konieczność redefinicji modelu przygotowania obywateli
Model „72 godzin” został uznany za niewystarczający w kontekście:
- długotrwałych kryzysów (np. blackouty, konflikty hybrydowe),
- ograniczonej wydolności systemów publicznych.
Wymagana jest zmiana paradygmatu z minimalnego przetrwania - na długoterminową samowystarczalność (min. 7 dni).
7.9. Edukacja jako fundament odporności systemowej
Wnioski forum jednoznacznie wskazują, że:
- brak edukacji w zakresie bezpieczeństwa jest jedną z głównych barier systemowych,
- edukacja powinna mieć charakter:
- ciągły,
- wielopoziomowy (rodzina – szkoła – instytucje),
- praktyczny.
Edukacja stanowi najbardziej efektywny kosztowo element budowy odporności społecznej.
7.10. Rosnące znaczenie zagrożeń informacyjnych i cybernetycznych
Zidentyfikowano istotny wzrost znaczenia:
- dezinformacji,
- operacji wpływu,
- zagrożeń cybernetycznych.
Współczesne kryzysy mają charakter:
- hybrydowy, gdzie:
- przestrzeń informacyjna i cyfrowa jest równorzędnym polem oddziaływania jak przestrzeń fizyczna.
7.11. Niedostosowanie systemu do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami
System ochrony ludności:
- w ograniczonym stopniu uwzględnia potrzeby osób z niepełnosprawnościami i seniorów,
- nie wykorzystuje ich potencjału jako aktywnych uczestników systemu.
Brak inkluzywności prowadzi do:
- zwiększenia ryzyka wykluczenia w sytuacjach kryzysowych,
- obniżenia ogólnej efektywności systemu.
7.12. Potrzeba zmiany paradygmatu: od reaktywności do odporności
Najważniejszym wnioskiem syntetycznym jest konieczność przejścia od:
- modelu reaktywnego (reagowanie na kryzysy), do:
- modelu odpornościowego (resilience-based approach).
Model ten zakłada:
- przygotowanie systemu na niepewność,
- zdolność adaptacji,
- decentralizację odpowiedzialności,
- aktywny udział obywateli.
Wniosek
I Forum Obrony Ludności ujawniło, że kluczowym wyzwaniem nie jest brak świadomości zagrożeń, lecz niedostateczna zdolność do ich systemowego przekładania na działania operacyjne.
Oznacza to, że przyszłość systemu ochrony ludności zależy od:
- integracji działań,
- profesjonalizacji struktur,
- oraz realnego włączenia społeczeństwa w proces budowy bezpieczeństwa.
8. Rekomendacje
8.1. Poziom centralny (państwo i administracja rządowa)
- opracowanie jednolitych standardów i wytycznych dla samorządów w zakresie ochrony ludności,
- zapewnienie stabilnych mechanizmów finansowania infrastruktury ochronnej,
- stworzenie systemu monitoringu i ewaluacji gotowości gmin,
- wdrożenie ogólnopolskiego programu szkoleń z zakresu cyberbezpieczeństwa dla administracji publicznej, uwzględniającego zagrożenia hybrydowe, dezinformację oraz ochronę infrastruktury krytycznej.
8.2. Poziom samorządowy
- opracowanie i wdrożenie lokalnych planów ochrony ludności,
- rozwój i inwentaryzacja infrastruktury schronowej,
- organizacja regularnych ćwiczeń i testów systemów alarmowania,
- integracja działań z sektorem społecznym i biznesowym,
- systematyczne szkolenia urzędników w zakresie cyberbezpieczeństwa, obejmujące:
- ochronę danych i systemów administracyjnych,
- przeciwdziałanie atakom phishingowym i socjotechnicznym,
- zarządzanie informacją w sytuacjach kryzysowych,
- reagowanie na incydenty cybernetyczne,
- włączenie cyberbezpieczeństwa do lokalnych planów zarządzania kryzysowego jako integralnego elementu bezpieczeństwa.
8.3. Poziom społeczny
- rozwój edukacji obywatelskiej w zakresie bezpieczeństwa (w tym zagrożeń cyfrowych),
- promowanie przygotowania gospodarstw domowych (minimum 7 dni samowystarczalności),
- wzmacnianie relacji sąsiedzkich i lokalnych sieci wsparcia,
- podnoszenie świadomości w zakresie dezinformacji i bezpieczeństwa informacyjnego.
8.4. Włączenie osób ze szczególnymi potrzebami
- opracowanie dedykowanych procedur ewakuacyjnych,
- wdrażanie zasad dostępności i uniwersalnego projektowania,
- rozwój dostępnej komunikacji kryzysowej (również cyfrowej),
- traktowanie osób ze szczególnymi potrzebami jako aktywnego zasobu systemu bezpieczeństwa.
8.5. Edukacja i rozwój kompetencji
- wprowadzenie pedagogiki bezpieczeństwa do systemu edukacji formalnej i nieformalnej,
- rozwój programów szkoleniowych dla urzędników i mieszkańców,
- budowanie kompetencji w zakresie przeciwdziałania dezinformacji,
- integracja edukacji z zakresu cyberbezpieczeństwa z programami bezpieczeństwa lokalnego, w tym:
- szkolenia dla szkół, instytucji publicznych i organizacji społecznych,
- kampanie informacyjne dotyczące zagrożeń cyfrowych w sytuacjach kryzysowych.
Uwzględnienie cyberbezpieczeństwa w systemie ochrony ludności należy traktować jako priorytetowy kierunek rozwoju, ze względu na rosnącą rolę zagrożeń hybrydowych, w których przestrzeń informacyjna i cyfrowa staje się jednym z głównych obszarów oddziaływania kryzysowego.
9. Podsumowanie
I Forum Obrony Ludności w Modlinie stanowiło wydarzenie o istotnym znaczeniu diagnostycznym, systemowym i strategicznym dla rozwoju ochrony ludności na poziomie lokalnym w Polsce. Jego unikalność wynikała z trzech współwystępujących czynników: oddolnego charakteru inicjatywy, wysokiego poziomu merytorycznego debaty oraz szerokiego, międzysektorowego zaangażowania uczestników.
9.1. Wartość diagnostyczna, ujawnienie realnego stanu systemu.
Forum pełniło funkcję swoistego audytu społeczno-instytucjonalnego, który pozwolił na:
- konfrontację deklaracji z rzeczywistym poziomem przygotowania gmin,
- identyfikację kluczowych luk infrastrukturalnych, organizacyjnych i kompetencyjnych,
- ujawnienie zjawiska formalizacji działań bezpieczeństwa bez ich pełnej operacjonalizacji.
W tym kontekście wydarzenie należy traktować jako narzędzie weryfikacji zdolności systemu, a nie jedynie platformę dyskusji.
9.2. Wartość systemowa, integracja rozproszonych aktorów.
Istotnym osiągnięciem forum było stworzenie przestrzeni współpracy pomiędzy:
- administracją publiczną,
- sektorem prywatnym,
- środowiskiem naukowym,
- organizacjami społecznymi.
Zidentyfikowano przy tym, że efektywność systemu ochrony ludności zależy nie tylko od zasobów, lecz przede wszystkim od: jakości relacji i mechanizmów współdziałania.
Forum zapoczątkowało proces przechodzenia od modelu:
- rozproszonego i sektorowego do modelu:
- sieciowego i kooperacyjnego.
9.3. Wartość społeczna, redefinicja roli obywatela.
Jednym z najważniejszych rezultatów debaty była zmiana postrzegania roli obywatela:
- z biernego odbiorcy pomocy,
- na aktywnego uczestnika systemu bezpieczeństwa.
Podkreślono, że:
- bezpieczeństwo zaczyna się na poziomie gospodarstwa domowego,
- odporność społeczna jest funkcją wiedzy, relacji i przygotowania,
- struktury oddolne (np. organizacje lokalne) mogą pełnić kluczową rolę w pierwszej fazie kryzysu.
9.4. Wartość koncepcyjna, przejście do modelu odpornościowego.
Forum jednoznacznie wskazało na konieczność zmiany paradygmatu:
- z podejścia reaktywnego (zarządzanie kryzysowe),
- na podejście proaktywne i adaptacyjne (budowanie odporności).
Model odpornościowy zakłada:
- decentralizację odpowiedzialności,
- zdolność systemu do funkcjonowania w warunkach zakłóceń,
- integrację wymiaru fizycznego, społecznego i cyfrowego bezpieczeństwa.
9.5. Wartość praktyczna, wyznaczenie kierunków działania.
Pomimo braku natychmiastowych wdrożeń, forum doprowadziło do:
- jednoznacznego zdefiniowania priorytetów (infrastruktura, edukacja, współpraca),
- wskazania konieczności profesjonalizacji działań na poziomie lokalnym,
- rozpoczęcia procesu formułowania rekomendacji i dalszych prac analitycznych.
9.6. Wyzwania ujawnione przez forum
Analiza przebiegu wydarzenia wskazuje również na istotne ograniczenia:
- nierówny poziom zaangażowania samorządów,
- niedostateczne powiązanie planowania z praktyką operacyjną,
- ograniczoną instytucjonalizację współpracy międzysektorowej.
9.7. Znaczenie strategiczne w kontekście krajowym
Forum wpisuje się w szerszy proces przebudowy systemu ochrony ludności w Polsce, wynikający z:
- nowych regulacji prawnych,
- zmieniającego się środowiska bezpieczeństwa (zagrożenia hybrydowe, informacyjne, infrastrukturalne),
- rosnącej roli społeczności lokalnych w reagowaniu kryzysowym.
W tym ujęciu wydarzenie należy traktować jako: pilotażowy model debaty lokalnej, który może być skalowany na poziom krajowy.
9.8. Wniosek końcowy
I Forum Obrony Ludności nie było wydarzeniem o charakterze wyłącznie konferencyjnym, lecz stanowiło początek procesu transformacji myślenia o bezpieczeństwie lokalnym.
Najważniejszym jego rezultatem jest: przesunięcie akcentu z pytania „czy system istnieje?” na pytanie „czy system działa w praktyce i dla wszystkich?”
Odpowiedź, jaka wyłania się z forum, wskazuje jednoznacznie: system ochrony ludności w obecnym kształcie wymaga dalszej integracji, profesjonalizacji oraz realnego zakorzenienia społecznego, aby osiągnąć pełną zdolność operacyjną.
9.9. Perspektywa dalszych działań
Deklaracje organizatorów dotyczące kontynuacji inicjatywy wskazują, że:
- forum może stać się cykliczną platformą wymiany wiedzy i doświadczeń,
- kolejne edycje powinny koncentrować się na ewaluacji postępów oraz wdrażaniu rekomendacji,
- rozwój tej inicjatywy może przyczynić się do budowy trwałego ekosystemu bezpieczeństwa lokalnego.
Konkluzja końcowa
Forum potwierdziło, że skuteczny system ochrony ludności nie może być budowany wyłącznie „odgórnie”. Jego trwałość i efektywność zależą od:
- synergii poziomu centralnego i lokalnego,
- integracji instytucji i społeczeństwa,
- oraz zdolności do przekładania wiedzy na praktyczne działania.
W tym sensie Forum Obrony Ludności należy uznać za punkt zwrotny w procesie budowania świadomego, zaangażowanego i odpornego społeczeństwa lokalnego.
Metryka
- Autor Adrian Grzegorczyk
